Jonge kinderen bij de uitvaart betrekken

Ik vind het heel belangrijk om kinderen bij de uitvaart en de dagen tussen het overlijden en de uitvaart te betrekken, want kinderen beleven en verwerken een overlijden geheel op hun eigen wijze, mede afhankelijk van hun leeftijd.

kinderen en afscheid nemen

kinderen en afscheid nemen

We kunnen kinderen niet behoeden voor verdriet wanneer iemand overlijdt. We kunnen kinderen wel leren dat de dood bij het leven hoort en dat het heel normaal is dat ze iemand missen, dat ze verdriet hebben. We kunnen kinderen betrekken bij de uitvaart door ze dingen te laten doen die ze aankunnen. Daardoor voelen ze zich erkend en betrokken en dat helpt het kind om het verdriet en het gemis een plek te geven.

kinderen bij de uitvaart betrekken Mieke Sanders uitvaartAfhankelijk van hun leeftijd kunnen we kinderen de volgende rollen aanbieden:

  • Helpen bij het uitzoeken van de kist en de kleding die de overledene aan krijgt
  • Een tekening of gedicht maken voor op de rouwkaart
  • Plakken van postzegels op de rouwenveloppen
  • het beschilderen en versieren van de kist
  • boeketten dragen
  • Ballonnen oplaten
  • Bellen blazen
  • Het aansteken van kaarsjes voor de overledene
  • Helpen met het  sluiten en dragen van de kist
  • Een gedicht of een verhaal (over verlies) vertellen
  • Zingen of dansen tijdens de afscheidsplechtigheid
  • Gedachtenisprentjes uitdelen
  • Samen met mij voor de rouwstoet lopen

Boeken over en voor kinderen

Siens hemel van Bibi Dumon Tak & Annemarie van Haeringen (3+)

Siens hemelToen Sien vertrok schoven de zwarte wolken aan de hemel heel even uit elkaar om het hondje erdoor te laten, rechtstreeks de hemel in. ‘Wat nu?’ vroeg Klein Broertje. Wat zou er met Sien gebeuren nu ze dood was. Kon ze wel spelen in de hemel? Niemand wist het. Ze troostten elkaar en sliepen samen in de kamer. Toen ze wakker werden, was het opgehouden met regenen en hoorden ze geblaf, rechtstreeks uit de heldere blauwe hemel. De tekst en de tekeningen van dit bijzondere, troostende pareltje sluiten ontroerend mooi op elkaar aan en maken samen ruimte voor kleur na verdriet.

Kikker en het vogeltje van Max Velthuijs (3+)

Kikker en het vogeltje van Max Velthuijs (3+)Kikker ontdekt een vogeltje op de grond. Is het ziek, slaapt het? Kikker, Varkentje en Eend weten het niet zeker. Dan vertelt Haas dat het vogeltje dood is. De vrienden begraven het vogeltje onder aan de heuvel. Ze zijn er helemaal stil van, tot Kikker plotseling begint te rennen. Ze spelen tikkertje en genieten van het leven. Een mooi, toegankelijk, rond verhaal om kinderen met doodgaan kennis te laten maken. Doordat de verhalen over Kikker zich zo makkelijk laten voorlezen, zou je bijna vergeten hoe knap is dat Max Velthuijs er zo goed in is om serieuze onderwerpen zo ‘eenvoudig’ bespreekbaar te maken.

Dat is heel wat voor een kat van Judith Viorst & Fleur van Weel (4+)

Dat is heel wat voor een kat van Judith Viorst & Fleur van WeelHet helpt vaak om nadat iemand is overleden na te denken en te praten over mooie, knappe, herkenbare eigenschappen van die persoon, of van dat dier. En dat is precies wat de moeder de ik-figuur na het overlijden van Roetje de kat vraagt om te doen. Het kindje bedenkt, ondanks zijn verdriet, wel tien bijzondere dingen die hij over Roetje kan vertellen op de begrafenis.

Dit prachtig geïllustreerde boekje probeert niet om het treurige minder erg te maken. Het biedt eerder een manier om ermee om te gaan, om iets te doen, om erover te praten én het brengt terloops de vragen over wat er met iemand die dood gaat gebeurt ter sprake 

Een boom vol herinneringen van Britta Teckentrup (4+)

Een boom vol herinneringen van Britta Teckentrup (4+)De oude vos heeft een lang en gelukkig leven gehad. Op een dag sluit hij zijn ogen voor altijd. De dieren uit het bos zijn heel verdrietig en verzamelen zich rondom vos. Een voor een vertellen ze elkaar een herinnering. Uit die herinneringen groeit een boompje.

Net als het boek over Roetje, geeft dit prentenboek – dat er ook nog eens wondermooi uitziet – kinderen een manier om wat met hun gedachten en gevoelens te doen. Zo zou je samen een boompje kunnen maken of neerzetten waar je herinneringen in kunt hangen en bewaren.

Groter dan een droom van Jef Aerts & Marit Törnqvist (6+)

Groter dan een droom van Jef Aerts & Marit Törnqvist (6+)‘Nu weet ik best dat je veel kan als je dood bent. Je kan gesprekken doen stilvallen en mensen doen huilen. (…) Maar fietsen?’ Een overleden meisje neemt haar broertje op een nacht mee op een fietstocht. Hij vindt het spannend, leuk en ook verdrietig. ‘Niet zomaar verdriet. Ik had dit verdriet altijd al gevoeld. Het was een oud verdriet zonder tranen. Het hing als behangpapier in alle kamers van ons huis.’ Als hij wakker wordt is ze weg en vertelt hij zijn ouders dat hij haar heeft gezien: ‘En ze was groter dan een droom.’ De sfeer van de tekeningen en het verhaal zijn fantasierijk, betoverend en treffend raak tegelijk.

Doodgewoon van Bette Westera & Sylvia Weve (6+)

Doodgewoon van Bette Westera & Sylvia Weve (6+)De gedichten en illustraties uit deze bijzondere bundel zijn kleurrijk als het kan, zwart als het moet. Ze gaan over missen (‘Ik mis je als ik keelpijn heb, ik mis je als ik val. Ik mis je nergens echt het ergst, maar altijd overal.’), over vragen, over angsten, over culturen. Over het overlijden van een ouder, een zusje, een vriendje, een te vroeg geboren kindje, een huisdier, een klasgenoot, over een meisje dat zelf uit het leven stapt… Ze verhalen over bijna alle gezichten van de dood. De meesterlijke tekeningen lopen in elkaar over nog voordat je de bladzijden omslaat. Doodgewoon won in 2015 niet voor niets de Woutertje Pieterseprijs, een Vlag en Wimpel én de Gouden Griffel.

Papa, hoor je me van Tamara Bos & Annemarie van Haeringen (8+)

Papa, hoor je me van Tamara Bos & Annemarie van Haeringen (8+)De papa van Polle is overleden, maar Polle gelooft dat hij hem nog wel hoort. Hij vertelt zijn vader wat er gebeurt en wat er is gebeurd. Over de ziekte, waarbij soldaatjes het – als in Stratego – tegen elkaar moesten opnemen. Over dat er één gemeen soldaatje overbleef dat ervoor zorgde dat zijn vader verloor. En ook over wat er nu gebeurt, over de bloemen, de stilte en het verdriet. En over mooie herinneringen. Na het lezen van dit verhaal, dat zo mooi verbeeld wordt door de symnolische tekeningen, weet Polle dat zijn vader altijd zijn vader zal blijven en dat hij hem altijd zal horen.

Hoe ik per ongeluk een boek schreef van Annet Huizing (11+)

Hoe ik per ongeluk een boek schreef van Annet Huizing (11+)Deze bijzondere  Zilveren Griffel-winnaar gaat over de elfjarige Katinka die door schrijflessen van haar beroemde overbuurvrouw Lidwien en de komst van de nieuwe vriendin van haar vader met een verrassende, verfrissende blik naar haar leven leert te kijken. Een klein, subtiel, ontroerend verhaal dat kinderen uitnodigt zelf hun gedachten op papier te zetten en veel meer is dan alleen een boek met schrijflessen of een boek over een meisje dat haar overleden moeder opeens gaat missen. Het is – precies zoals de Griffeljury schreef – van alles wat en van alles evenveel.  

Zeven minuten na middernacht van Patrick Ness (14+)

Zeven minuten na middernacht van Patrick Ness (14+)Sinds bekend werd dat de moeder van Conor kanker heeft, is het alsof hij onzichtbaar is geworden. Dat is niet fijn, maar voor Conor zijn er moeilijkere dingen… Langzaam ontdekt hij wat hij diep in zijn hart al weet: zijn moeder wordt niet meer beter. Op een nacht krijgt hij bezoek van een monster dat hem verhalen vertelt en hem helpt het dapperste, meest ware en zware te doen. Hoewel het moeilijk is om het droog te houden bij dit veelbekroonde boek, gaat het verhaal om meer dan het oproepen van tranen. Het beschrijft ten diepste hoe verscheurend afscheid kan zijn, hoe moeilijk het is om los te laten. Hoe niet alle verhalen goed aflopen.